Euro-ja arrin të bëhet 20 vjec në janar 2019, por erdhi në moshë si monedha e dytë në botë, pak kohë më parë.
Pas dy dekadave të kritikës së pamëshirshme dhe parashikimeve të fatkëqësisë, monedha e vetme ka tejkaluar shumë nga parashikimet e kritikëve më të ashpër kur ajo lindi në vitin 1999.
Por për të gjitha të metat e saja të dokumentuara mirë dhe të gjitha kritikat e ashpra të bashkimit monetar evropian, euro ka dalë pas dy dekadash me tre arritje të dukshme.
Së pari, sondazhet e opinionit tregojnë se po mbledhin mbështetje më të lartë publike sesa në çdo moment në ato dy dekada.
Së dyti, qeveritë në vendet më të huaja të bllokut kanë shpëtuar trilionë euro për shkak të uljes së kostove të huamarrjes që ajo ofroi.
Dhe së treti, Banka Qendrore Europiane ka provuar shumë më fleksibilitet dhe inovativitet përballë krizave periodike, sesa madje edhe avokatët e saj më të fortë mendonin të jetë e mundur kur është hartuar në fund të viteve 1990.
Ndërsa këto konkluzione shëndrojne ngritjet dhe uljet e periudhës së ndërhyrjes, ato janë testament për qëndrueshmërinë dhe përshtatshmërinë e një sistemi
– duke përfshirë laureatin e çmimit Nobel dhe monetaristin amerikan Milton Friedman.
Në vitin 2010, viti ku Greqia mori paketën e parë ndërkombëtare të shpëtimit prej shumë miliardë eurosh dhe Irlanda gjithashtu u shpëtua, vetëm 51 përqind e të anketuarve në një anketë vjetore të Komisionit Europian menduan se euro ishte një gjë e mirë për vendin e tyre.
Sondazhi i vitit 2018 i publikuar javën e kaluar tregoi se 64 për qind e të anketuarve në eurozonë thanë se euro ishte një gjë e mirë për vendin e tyre dhe gati tre të katërtat thanë se mendonin se ishte një gjë e mirë për Europën.
Këto janë nivelet më të larta të mbështetjes që nga sondazhet e filluara në vitin 2002. Në vetëm dy vende – Lituania dhe Qiproja – bëjnë një shumicë të njerëzve mendojnë se euro është një gjë e keqe per ta.
Ndryshe, pavarësisht nga dhimbjet e thella ekonomike dhe sociale të shkaktuara nga kushtet e ashpra të kredive të shpëtimit, 60% e Grekëve thonë se euro është e mirë për Greqinë dhe 71% thonë se është e mirë për Europën.
Qëndrimet në Itali po zbulojnë gjithashtu. Rritja italiane ka qenë anemike për vite, Italia mburret me barrën e tretë më të madhe të borxhit në botë dhe qeveria aktuale populiste në të kaluarën ka kërcënuar të largohet nga euro.
Megjithatë, 57% e italianëve mendojnë se euro është një gjë e mirë për Italinë dhe 68% mendojnë se është një gjë e mirë për Europën, sipas sondazhit të Komisionit Europian.
Rreth 69% e 17.589 të anketuarve të anketuar në të gjithë 19 vendet e eurozonës thanë se ata favorizuan një koordinim më të thellë ekonomik përgjatë bllokut, duke përfshirë politikat buxhetore. Vetëm 7% thanë se duhet të ketë më pak koordinim ekonomik.
Bashkëpunimi më i ngushtë fiskal mes 19 shteteve do të duhen vite dhe ndoshta edhe dekada për përparim kuptim plotë. Jo aq politika monetare nën kujdesin e BQE (Banka qendrore Europiane), megjithëse evolucioni i bankës me bazë në Frankfurt gjatë 20 viteve të fundit do të dukej gjithashtu i çuditshëm.
Në vitet e para të ekzistencës së saj, BQE (Banka qendrore Europiane) u qëllua shpesh nga të dyja palët – kritikuar njëkohësisht për të qenë shumë e ngurtë në obsesionin e saj për mbajtjen e inflacionit të mbuluar me 2%, si dhe përgjegjësinë për “inflacionin e vjedhur” rreth futjes së shënimeve dhe monedha në vitin 2002.
Matur kundrejt bankave të tjera qendrore që drejtojnë ekonomitë e vetme me dekada – madje edhe shekuj – të historisë, procesi i bërjes së politikave të BQE-së shpesh shprehej për të qenë i ngadalshëm, i vështirë dhe i papërshtatshëm.
Problemet ndoshta, por më pak se dy vjet pasi euro u nis në 1.1747$, ajo kishte humbur 30% të vlerës së saj dhe vlente vetëm 0.8240 dollarë. Banka Qendrore Evropiane, së bashku me bankat e tjera qendrore të G7, kryen me sukses disa raunde të ndërhyrjes së tregut FX për të parandaluar atë nga zhytja e mëtejshme.
“EURO PREMIUM”
Që euro i mbijetoi asaj permbytje, duke treguar një elasticitet që do të ishin kritik në krizat e 2007-08 dhe 2010-12. Ajo shpejt filloi të vendoset si monedha e dytë më e rëndësishme në botë.
Monedhat e trashëguara nga euro përbënin 17% të rezervave valutore globale kur filloi euro, dhe një dekadë më vonë euro përbënte 27.6% të rezervave globale. Ajo ka rënë dhe ka qendruar që atëherë, por kurrë nuk ka rënë nën 20% dhe bankat qendrore të huaja tani kanë rreth 2.4 trilionë euro si pjesë e rezervave të tyre të monedhave të emergjences .
Pastaj e ashtuquajtur ” Euro premium“, qeveritë e parave kanë shpëtuar për shkak të anëtarësimit në euro duke ulur kostot e huamarrjes.
Analistët në Unicredit vlerësojnë se pagesat e interesit të Italisë mbi borxhin e saj – e treta më e madhe në botë pas Shteteve të Bashkuara dhe Japonisë – ishin rreth 900 miliardë euro më të ulëta se ato që do të kishin qenë nëse Italia nuk do të kishte qenë në euro.
Gjatë viteve 1990 italia / gjermana u zgjerua deri në 750 pikë bazë dhe për shumicën e dekadës ishte mbi 300 bps. Nga fillimi i euros deri në verën e vitit 2008, pak para se Lehman të shembet, përhapja vështirë se tejkalonte 50 bps, mesatarisht rreth 25 bps.
Ishte një histori e ngjashme në vendet e tjera të “zonave periferike” të euros, si Spanja, Greqia dhe Portugalia, duke i shpëtuar këto qeveri qindra miliarda euro në shlyerjet e shërbimit të borxhit. Edhe kompanitë, familjet dhe individët kanë përfituar, duke rezultuar në një “kursim” edhe më të madh.
Ndërsa euro pa dyshim izolonte ekonomitë më të rrezikuara në bllok nga stuhia financiare globale e 2007 dhe 2008, pasojat e saja të shthurura në shtëpi disa vjet më vonë përbënin një provë shumë më të madhe të monedhës së atëhershme adoleshente.
Megjithatë, gjatë krizave të njëpasnjëshme në dekadën e dytë, një kombinim i normave negative të interesit, trilionë eurosh në kredi të lira për bankat dhe një program blerjeje me vlerë prej 2.6 trilionë eurosh, në mënyrë dramatike dhe të suksesshme, u kushtua kostove të huamarrjes së vendeve të trazuara.
Këto janë hapa të jashtëzakonshëm politikash nga çdo bankë qendrore Europiane. Ato janë edhe më të jashtëzakonshme që vijnë nga një shërbim i 19 shteteve sovrane, me qendër në Frankfurt, dhe të ndërtuar në mykun për inflacionin dhe fiskalisht konservator të Gjermanisë.
Një studim i Bundesbank vitin e kaluar gjeti se vendet e eurozonës shpëtuan pothuajse 1 trilionë euro midis 2008 dhe 2016 në pagesat e normave të interesit, sepse kostot e huamarrjes ishin shumë më të ulëta se mesataret e para krizës. Kjo është një kursim prej rreth 9 për qind të GDP-së.
Korniza për fleksibilitet dhe menaxhim të krizave të pa imagjinueshme është vendosur, pavarësisht nga politika monetare e BQE-së “një madhësi e përshtatshme për të gjithë”. Ajo përfundimisht shpëtoi euro-n, dhe do të sigurojë që ajo të mbijetojë dhe të lulëzojë Lythat e të gjitha Vendeve te Bashkimit.
Kuptojmë se : ECB (European Central Bank) BQE (Banka qendrore Europiane)
