Si përdorimi i tepërt i inteligjencës artificiale mund të “atrofizojë” të menduarit tonë dhe çfarë mund të bëjmë për ta rikthyer atë. Jemi për një kohë mbi një faqe të bardhë, por mendja është e bllokuar. Shkruajmë, fshijmë, shkruajmë përsëri. Mendimet refuzojnë të rreshtohen dhe të bëhen fjalë. Irritimi bëhet i dukshëm.
Megjithatë, ky imazh tani është një gjë e së kaluarës. Sot, përpara se dikush të humbasë në konfuzion, një mjet i Inteligjencës Artificiale është gati të ofrojë “përgjigjen”. Një klikim dhe faqja e bardhë mbushet. Pa pauza, pa dyshim, pa procesin e vështirë – por krijues – të të menduarit. Por a humbet diçka përfundimisht gjatë rrugës?
Sipas Noel Carroll, profesor i asociuar i Sistemeve të Informacionit të Biznesit në Universitetin e Galway dhe studiues i efekteve të teknologjisë në sjelljen njerëzore, përdorimi masiv i mjeteve të Inteligjencës Artificiale po fillon të lërë një gjurmë më pak të dukshme: Atrofinë e të menduarit.
Kur të menduarit… është punë e dikujt tjetër
IA po merr gjithnjë e më shumë përsipër detyra mendore që i bënim vetë më parë: shkrim, analizim, krijim, marrje vendimesh. Por, si me çdo aftësi që nuk praktikohet, ajo fillon të zbehet.
Problemi përkeqësohet kur merr në konsideratë se IA gjenetike nuk “di” ose “kupton”. Ajo funksionon duke parashikuar fjalë dhe fraza bazuar në modele në sasi të mëdha të dhënash. Rezultati tingëllon logjik, por nuk është gjithmonë i saktë.
Nuk është rastësi që gjithnjë e më shumë përdorues pranojnë se përdorimi i vazhdueshëm i IA-së i bën ata të ndihen “të ngadaltë” mendërisht. Hulumtimet mbi studentët e kolegjit tregojnë se përdorimi në rritje i IA-së gjenetike shoqërohet me zvarritje, probleme me kujtesën dhe performancë më të ulët akademike, ndërsa keqpërdorimi i saj mund të dëmtojë të menduarit kritik, kreativitetin dhe gjykimin moral.
Shenjat e “atrofisë njohëse”
Një “zile” e parë është braktisja e fillimit të ashpër dhe të papërsosur. Aty ku më parë shkruanim shënime në një copë letër ose shkruajmë ide, sot kalojmë direkt në logjikën e “pyet IA-në dhe prano përgjigjen”.
Një shenjë e dytë është një tolerancë e zvogëluar për vështirësinë. Nëse pas një minute mendimi ndjeni dëshirën për të hapur një mjet të IA-së, atëherë ndoshta durimi juaj me pasigurinë dhe zhgënjimin krijues është bërë i kufizuar.
Gjithashtu shqetësuese është pranimi i rezultatit të IA-së pa kritikë ose mosbesimi më i instinkteve tuaja pa “kontroll” nga një algoritëm. Në këtë rast, nga të qenit një vendimmarrës rrezikoni të bëheni një spektator i thjeshtë pasiv i të menduarit tuaj.
Si të rifitoni kontrollin
Zgjidhja, siç thotë Noel Carroll në një artikull në The Conversation, nuk është ta hedhim Inteligjencën Artificiale nga jeta jonë, por ta përdorim atë pa ia dorëzuar gjykimin tonë.
Disa ide praktike:
- Rregulli i 30 minutave
Para se të hapni ndonjë mjet të IA-së, kaloni gjysmë ore në të menduarit e qartë. Me letër dhe stilolaps. Organizoni problemin, zgjidhjet e mundshme, rreziqet. Nëse e përdorni IA-në më vonë, le të jetë vetëm për përmirësime.
- Skepticizmi
Trajtojeni IA-në si një partner që shpesh bën gabime. Përpiquni me vetëdije të identifikoni dështimet, boshllëqet në logjikë ose lëshimet. Në këtë mënyrë ju mbeteni krijues aktivë.
- Zonat e të menduarit pa inteligjencë artificiale
Zgjidhni një aktivitet që ju pëlqen dhe bëjeni ekskluzivisht pa ndihmë. Këto “zona” e mbajnë mendjen në formë.
- Përfitimi i Zakonit
Mendoni se çfarë ju ofron një praktikë e përditshme në planin afatgjatë. A ju bën vërtet më të zgjuar apo thjesht më të shpejtë? Dhe a është “më i shpejtë” gjithmonë më mirë?
Inteligjenca Artificiale mund të jetë një aleat i fuqishëm, por vetëm nëse nuk ia japim asaj pa kushte frenat. Të menduarit kërkon fërkim, pasiguri dhe, po, ndonjëherë gabime. Nëse i anashkalojmë të gjitha këto për hir të komoditetit, çmimi mund të jetë më i lartë nga sa imagjinojmë.
