Çaji i malit është një bimë barishtore që arrin lartësinë 30 cm, me degë të holla e të rrumbullakëta dhe me gjethe me push. Lulet e saj janë zakonisht rozë ose vjollcë ose të verdhë dhe gjenden në tufë lulesh. Varietetet e tij të ndryshme gjenden kryesisht në zonat malore dhe gurore dhe të gjitha lëshojnë një erë të mrekullueshme aromatike.
Shumica e specieve të gjinisë Sideritis përbëhen nga bimë barishtore shumëvjeçare, të cilat rriten natyrshëm në vendet e Mesdheut, ndërsa shumë lloje të kësaj gjinie ekzistojnë edhe në Azi. Në rajonin e Mesdheut, ku duket se është qendra e origjinës së bimës, janë regjistruar më shumë se 100 lloje të ndryshme të gjinisë Sideritis. Larmia më e madhe e specieve gjendet në Gadishullin Iberik, me të paktën 45 lloje, shumica e të cilave janë endemike, ndërsa 14 prej tyre aktualisht janë në rrezik zhdukjeje. Vende të pasura me popullsi dhe shumëllojshmëri speciesh janë gjithashtu Shqiperi, Greqia, Italia dhe vendet në brigjet e Afrikës veriore. Pothuajse në të gjitha vendet mesdhetare speciet e kësaj gjinie njihen, në shkallë lokale, si barishte për përdorime të ndryshme.
S. raeseri është varieteti më i zakonshëm i sideritit që rritet në Shqipëri dhe Maqedoni, ku ka edhe hibride të zhvilluara.
Mbjellja rekomandohet në dy periudha, nga tetori deri në nëntor dhe nga shkurti deri në mars (në hemisferën veriore) dhe korrja në korrik kur është në lulëzim të plotë. Bima zakonisht thahet para përdorimit.
Përbërësit që përmban çaji i malit
Çaji i malit përmban flavonoide, vajra esencialë, acide triterpenike, diterpene, kurkumin dhe kariofilinë. Ai gjithashtu përmban fenolpropane, iridoide, kumarina, lignan dhe sterole. Konsiderohet se përmban shumë substanca antioksiduese që janë të vlefshme për trupin.
Historia dhe Tradita
Çaji i malit është një nga barishtet më të dashura dhe më të përhapura ne Shqiperi, i cili është konsumuar prej shekujsh. Dioskouridis e përmend çajin e malit me emrin “sideritis”, pasi bashkëkohësit e tij besonin se bima ishte efektive kundër plagëve të shkaktuara nga objektet hekuri gjatë betejave.
Për të tjerët, emri i referohej kërcellit të bimës, të cilat kishin sepale që i ngjanin majës së shtizës, ndërsa disa spekulojnë se emri rrjedh thjesht nga përmbajtja e hekurit të barit.
Veprimet dhe përdorimet terapeutike për çajin e malit
-Është jashtëzakonisht efektiv në trajtimin e ftohjes, kongjestionit të hundës, problemeve të frymëmarrjes dhe kollës së vazhdueshme.
-Lehtëson dispepsi dhe dhimbje stomaku.
-Është tonik dhe diuretik, duke ndihmuar në rastet e nefrolitiazës.
-Është një astringent i fortë dhe përdoret kundër diarresë, kolitit dhe dhimbjeve të barkut tretës.
-Qësues tretës, diaforik, detoksifikues, ngrohës dhe spazmolitik për sistemin e frymëmarrjes.
– Studimet tregojnë se gjinia Sideritis scardica ka veti të mundshme sheruese si anti-inflamatore, analgjezike dhe antioksidante, në një shkallë të ngjashme me çajin jeshil.
-Studimet dhe kërkimet shkencore tregojnë se mund të veprojë në mënyrë parandaluese kundër shfaqjes së kataraktit, mpiksjes së gjakut dhe hipertensionit.
-Ndihmon në luftimin e sëmundjeve të kapilarëve dhe të zemrës, falë substancave flavonoid që përmban.
- Ka një efekt relaksues dhe kundër ankthit.
- Mund të kontribuojë në parandalimin e osteoporozës.
– Ndihmon me aneminë falë hekurit që përmban.
-Është një stimulues i trurit dhe i muskujve.
-Forcon sistemin imunitar.
-Ndihmon në parandalimin e kancerit, falë substancave të shumta antioksidante që përmban.
Zieni 1-2 lugë çaj mali për çdo filxhan ujë për 2-3 minuta, kullojeni dhe pijeni.
Pregatitja
Hidhni 2 lugë çaj mali në një filxhan me ujë të vluar, mbulojeni dhe lëreni për rreth 10 minuta. Më pas kullojeni dhe pijeni.
Mund të konsumojmë me siguri disa filxhanë në ditë, veçanërisht në rastet e ftohjes, pasi çaji i malit nuk përmban kafeinë. Me pak mjaltë dhe disa pika limon të freskët, ky çaj i mrekullueshëm do të na lehtësojë menjëherë.
Pije për relaksim dhe gjumë të qetë
Bëjmë një infuzion me çaj mali dhe bli. Mundësisht shtoni 1 lugë mjaltë ose sheqer kaf. Përveç shijes së tij të mrekullueshme, do t’ju japë një gjumë të mrekullueshëm dhe të qetë nëse e pini gjatë natës, pak para se të shkoni në shtrat.
Për një pije tonike në mëngjes
Bëni një perzierje me çaj mali dhe shtoni 2-3 copeza shafrani. Ka një aromë të mrekullueshme dhe do t’ju fuqizojë ndërsa filloni ditën tuaj.
Fakte interesante për çajin e malit
-Kërkesa e madhe për bimën në vitet e fundit ka krijuar një kërcënim të fortë për zhdukjen e tij. Për këtë arsye, përpjekjet për të promovuar të korrat janë veçanërisht të rëndësishme për të mbrojtur speciet vendase.
-Analizat e studiuesve , të kryera mbi bimët sideritis, treguan se ato përmbajnë shumë vajra esencialë me efekt antimikrobik (kundër mikrobeve kryesisht Gram+ por edhe kundër një serie specifike të kërpudhave Candida Albicans), ndërsa çaji Evia tregoi aktivitet kundër mikrobeve specifike. të ngjashme me antibiotikët ampicilinë dhe amikacin.
