N\u00eb vitin 1919, menj\u00ebher\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs Bot\u00ebrore, fitimtar\u00ebt nd\u00ebrmor\u00ebn, si\u00e7 e kishin deklaruar gjat\u00eb luft\u00ebs, \u201crind\u00ebrtimin\u201d e Lindjes s\u00eb Mesme. Ky rajon i madh deri at\u00ebher\u00eb kishte qen\u00eb pjes\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane dhe shp\u00ebrb\u00ebrja e k\u00ebsaj t\u00eb fundit la nj\u00eb zbraz\u00ebti t\u00eb madhe q\u00eb duhej t\u00eb mbushte \u201cimagjinata krijuese\u201d e fitimtar\u00ebve \u2013 dhe sigurisht ekuilibrat mes tyre.<\/p>\n\n\n\n
Nga Kanali i Suezit n\u00eb Basra dhe nga Aden n\u00eb Detin e Zi dhe brigjet e Detit Kaspik, harta politike e Lindjes s\u00eb Mesme duhej t\u00eb t\u00ebrhiqej nga e para. Nuk ishte nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e thjesht\u00eb. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb gj\u00ebja normale ishte kolonizimi i rajonit. Dometh\u00ebn\u00eb shp\u00ebrndarja e territoreve dhe e popujve midis metropoleve koloniale imperialiste q\u00eb dol\u00ebn fitimtare nga konflikti i luft\u00ebs. Por lufta kishte ndryshuar ekuilibrat e bot\u00ebs. Kryeqytetet evropiane nuk ishin m\u00eb vet\u00ebm n\u00eb bot\u00eb. Dy faktor\u00eb t\u00eb rinj kishin hyr\u00eb n\u00eb historin\u00eb bot\u00ebrore. I pari ishte regjimi revolucionar n\u00eb Rusi, pasi u krijua n\u00eb 1917 dhe u stabilizua n\u00eb 1918, dhe i dyti ishte ngritja e Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n\n\n\n
Kolonizimi si shkak dhe paramet\u00ebr i luft\u00ebs imperialiste u stigmatizua fuqish\u00ebm nga regjimi revolucionar i Rusis\u00eb. Popujt duhej t\u00eb ishin t\u00eb lir\u00eb, pa shtyp\u00ebs dhe t\u00eb zgjidhnin lirisht llojin e qeverisjes q\u00eb d\u00ebshironin. N\u00eb propozimin e Leninit p\u00ebr paqen, q\u00ebndrimi ishte formuluar qart\u00eb dhe nuk mund t\u00eb mbetej i fshehur. Kampi aleat, i dominuar nga Britania koloniale dhe Franca, duhej t’i p\u00ebrgjigjej k\u00ebsaj sfide. N\u00eb fillim t\u00eb vitit 1918, Presidenti i SHBA Wilson formuloi 14 pikat – parimet mbi t\u00eb cilat do t\u00eb vendosej paqja e pasluft\u00ebs n\u00eb bot\u00eb. Drejtimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm ishte vet\u00ebvendosja e popujve. Lindja e Mesme Osmane mori nj\u00eb p\u00ebrmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb k\u00ebto pika.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer problemin e \u201cParimeve\u201d q\u00eb do t\u00eb qeverisnin bot\u00ebn e pasluft\u00ebs, u vendos\u00ebn dy koncepte me nj\u00eb em\u00ebrues t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. E para ishte \u201cMandati\u201d, e dyta \u201cProtektorati\u201d. Em\u00ebruesi ishte \u201cpapjekuria\u201d e popujve t\u00eb rajonit. K\u00ebtij t\u00eb fundit, duke jetuar p\u00ebr shum\u00eb vite n\u00eb bot\u00ebn lindore osmane, i duhej pak koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb njohur vlerat, kultur\u00ebn, m\u00ebnyr\u00ebn e jetes\u00ebs dhe qeverisjen per\u00ebndimore t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb qytet\u00ebruar. Kur kjo t\u00eb p\u00ebrfundohej, pavar\u00ebsia e tyre mund t\u00eb konsiderohej. Megjithat\u00eb, deri at\u00ebher\u00eb, ata do t\u00eb binin n\u00ebn tutel\u00ebn e nj\u00eb fuqie t\u00eb fuqishme, e cila do t\u00eb merrte p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr \u201carsimimin\u201d e tyre. Sigurisht, nd\u00ebrkoh\u00eb do t’i qeveriste. Shp\u00ebrndarja e p\u00ebrgjegj\u00ebsive do t\u00eb b\u00ebhej nga \u201cMandatet\u201d, qoft\u00eb t\u00eb konferenc\u00ebs aleate n\u00eb Paris apo m\u00eb von\u00eb t\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve n\u00eb Gjenev\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
SHBA dhe Azia e Vog\u00ebl<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb komision i madh amerikan me ushtarak\u00eb, diplomat\u00eb dhe akademik\u00eb u d\u00ebrgua n\u00eb Azin\u00eb e Vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb shqyrtuar rastin. Komisioni deklaroi se kontrolli i rajonit do t\u00eb k\u00ebrkonte nj\u00eb forc\u00eb ushtarake prej tridhjet\u00eb divizionesh, t\u00eb cilat SHBA-t\u00eb nuk i kishin. K\u00ebshtu p\u00ebrfundoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb palavdishme p\u00ebrpjekja e par\u00eb p\u00ebr ngritjen politike dhe ushtarake t\u00eb SHBA-s\u00eb n\u00eb rajon. <\/p>\n\n\n\n P\u00ebr aleat\u00ebt e tjer\u00eb fitimtar\u00eb, shp\u00ebrndarja e mantelit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane doli jasht\u00ebzakonisht e v\u00ebshtir\u00eb. N\u00eb 1919 dhe 1920, nj\u00eb zon\u00eb e gjer\u00eb q\u00eb shtrihej nga Maroku dhe Atlantiku n\u00eb Indi dhe Oqeanin Indian u b\u00eb nj\u00eb zon\u00eb lufte dhe rebelimi. N\u00ebse i shtohet edhe lufta civile n\u00eb Rusi \u2013 me nd\u00ebrhyrjen intensive t\u00eb fuqive per\u00ebndimore \u2013 mund t\u00eb themi se Europa u gjend n\u00eb nj\u00eb unaz\u00eb zjarri. Kjo luft\u00eb, e cila u zhvillua menj\u00ebher\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Madhe q\u00eb supozohej t’i “mbaronte t\u00eb gjitha luft\u00ebrat”, nuk shqet\u00ebsoi ve\u00e7an\u00ebrisht Konferenc\u00ebn e Parisit apo pacifist\u00ebt e Gjenev\u00ebs. Ai gjithashtu t\u00ebrhoqi pak v\u00ebmendje n\u00eb historiografin\u00eb e m\u00ebvonshme per\u00ebndimore dhe do t\u00eb duhej t\u00eb prisnim deri n\u00eb dit\u00ebn ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasur studime p\u00ebrkat\u00ebse nga historian\u00ebt e vendeve n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Ekstreme kund\u00ebr popujve\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rezistenca e popujve t\u00eb rajonit ishte nj\u00eb surpriz\u00eb e pak\u00ebndshme p\u00ebr metropolet koloniale europiane. Atyre iu desh t\u00eb shp\u00ebrndanin t\u00eb gjitha virtytet e qytet\u00ebrimit per\u00ebndimor p\u00ebr t\u00eb imponuar fuqin\u00eb e tyre t\u00eb brisht\u00eb: arrestime, d\u00ebbime, kampe p\u00ebrqendrimi, bombardime ajrore, tela me gjemba, miniera, gaz helmues, zjarri i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb tubime paq\u00ebsore, djegia e fshatrave dhe lagjeve, ekzekutimet dhe arma e uris\u00eb. Ekstremet arrit\u00ebn nivele t\u00eb pabesueshme: shfaqja e kufomave t\u00eb cop\u00ebtuara t\u00eb rebel\u00ebve sirian\u00eb n\u00eb Damask, masakra e p\u00ebrgjithshme e mbrojt\u00ebsve t\u00eb kapur t\u00eb Republik\u00ebs Rif n\u00eb vitin 1925, vrasja e 800 demonstruesve n\u00eb Egjipt, djegia e fshatrave s\u00eb bashku me banor\u00ebt e tyre n\u00eb Libi\u2026 Londra, Parisi, Roma, fytyra e civilizimit m\u00eb s\u00eb miri do t\u00eb tregonin p\u00ebrballjen e err\u00ebt t\u00eb civilizimit.<\/p>\n\n\n\n Kur masat e brutalitetit nuk dhan\u00eb rezultatet e pritura, manovrat diplomatike zun\u00eb vendin e tyre. “Pavar\u00ebsia” e supozuar n\u00eb Egjipt n\u00eb 1922, “pavar\u00ebsia” e supozuar n\u00eb Irak n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit, nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr “t\u00eb supozuar” n\u00eb Afganistan. Dhe Kemalit, nga nj\u00eb armik i pam\u00ebshirsh\u00ebm, kryengrit\u00ebs dhe rebel, papritmas nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i vlefsh\u00ebm dhe serioz, i duhej vet\u00ebm t\u00eb pengonte bolshevik\u00ebt t\u00eb zbrisnin n\u00eb Mesdhe. Hipokrizia si identitet i dyt\u00eb i \u201cqytet\u00ebrimit\u201d per\u00ebndimor.<\/p>\n\n\n\n Shkurtimisht, ky ishte “rind\u00ebrtimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm” i m\u00ebparsh\u00ebm i Lindjes s\u00eb Mesme. Ajo shkaktoi mij\u00ebra mij\u00ebra viktima. Irani, i cili u pla\u00e7kit n\u00eb Luft\u00ebn Bot\u00ebrore dhe konfliktet e m\u00ebvonshme p\u00ebr t\u00eb ushqyer forcat e ekspedit\u00ebs kolonialiste, pati qindra mij\u00ebra viktima nga uria, privimi dhe epidemit\u00eb. Cikli i gjakut u hap p\u00ebr t\u00eb mos u mbyllur deri n\u00eb dit\u00ebt tona, nj\u00eb shekull pas atij rind\u00ebrtimi.<\/p>\n\n\n\n Koh\u00ebt kan\u00eb ndryshuar, Lindja e Mesme jo. N\u00eb Tel Aviv dhe Uashington \u00ebsht\u00eb shpallur nj\u00eb rind\u00ebrtim i ri i Lindjes s\u00eb Mesme. Ai po evoluon me masat dhe standardet e njohura: gjenocid ndaj palestinez\u00ebve, bomba dhe vdekje p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt. Substrati \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb si n\u00eb koh\u00ebn e kolonialist\u00ebve \u2013 popujt atje jan\u00eb t\u00eb papjekur, qeverisen nga mullah\u00ebt\u2026 Pra, t\u00eb \u201ccivilizuarit\u201d kan\u00eb \u00e7do t\u00eb drejt\u00eb ndaj tyre. Sot, si at\u00ebher\u00eb, ka nj\u00eb gabim drejtshkrimor n\u00eb sistem: popujt rezistojn\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" N\u00eb vitin 1919, menj\u00ebher\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs Bot\u00ebrore, fitimtar\u00ebt nd\u00ebrmor\u00ebn, si\u00e7 e kishin deklaruar gjat\u00eb luft\u00ebs, \u201crind\u00ebrtimin\u201d e Lindjes s\u00eb Mesme. Ky rajon i madh deri at\u00ebher\u00eb kishte qen\u00eb pjes\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane dhe shp\u00ebrb\u00ebrja e k\u00ebsaj t\u00eb fundit la nj\u00eb zbraz\u00ebti t\u00eb madhe q\u00eb duhej t\u00eb mbushte \u201cimagjinata krijuese\u201d e fitimtar\u00ebve \u2013 dhe […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7445,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"tdm_status":"","tdm_grid_status":"","footnotes":""},"categories":[280,278],"tags":[],"class_list":{"0":"post-7444","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-azi","8":"category-bota"},"yoast_head":"\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e gjith\u00eb Lindja e Mesme do t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb koloni e t\u00eb fuqishm\u00ebve pa qen\u00eb koloni n\u00eb em\u00ebr. P\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer \u00e7do kund\u00ebrshtim nga Uashingtoni, ata propozuan q\u00eb ai t\u00eb merrte kujdestarin\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuar: E gjith\u00eb Azia e Vog\u00ebl. SHBA nuk e hodhi posht\u00eb iden\u00eb p\u00ebr \u201carsye humanitare\u201d. K\u00ebto t\u00eb fundit kishin lidhje me mbrojtjen e popullsive t\u00eb krishtera t\u00eb Anadollit, armen\u00ebve, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt Uashingtoni kishte shfaqur interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr metropolet europiane, trazirat d\u00ebshmuan p\u00ebr \u201cpapjekurin\u00eb\u201d, por edhe \u201cbarbarin\u00eb\u201d e popujve t\u00eb rajonit. Mandatet u ndan\u00eb dhe protektoratet u shum\u00ebfishuan: Maroku n\u00eb Spanj\u00eb dhe Franc\u00eb, Libia n\u00eb Itali, Egjipti n\u00eb Angli, Palestina n\u00eb Angli, Gadishulli Arabik n\u00eb Angli, Liban-Siri n\u00eb Franc\u00eb, Irak n\u00eb Angli, Afganistan n\u00eb Angli, India ishte gjithsesi britanike. Azia e Vog\u00ebl kujtdo q\u00eb e ka marr\u00eb. Azin\u00eb e Vog\u00ebl per\u00ebndimore dhe mbrojtjen e ngushticave, t\u00eb cilat kishin vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr p\u00ebrforcimin dhe furnizimin e rus\u00ebve “t\u00eb bardh\u00eb” q\u00eb luftonin kund\u00ebr bolshevik\u00ebve, britanik\u00ebt caktuan grek\u00ebve. K\u00ebta t\u00eb fundit, si \u201can\u00ebtar\u00eb t\u00eb Isain\u00ebve\u201d n\u00eb an\u00ebn e duhur t\u00eb historis\u00eb, p\u00ebrmbush\u00ebn detyr\u00ebn aleate deri n\u00eb pik\u00ebn e fundit t\u00eb gjakut t\u00eb helenizmit lindor.<\/p>\n\n\n\n